Ngày 31/10/2025, kỳ họp lần thứ 43 Đại hội đồng Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) thông qua Nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (2/8/1726 - 2/8/2026). Càng gần đến lễ kỷ niệm, những cảm xúc tự hào càng dâng trào trong lòng mỗi người dân quê hương về một người con kiệt xuất đã tạo nên những giá trị bền vững đóng góp vào nền văn hiến dân tộc và văn hóa nhân loại.

Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn tại xã Lê Quý Đôn.

Lê Quý Đôn sinh ra trong một gia đình khoa bảng, từ thuở nhỏ đã nổi tiếng thần đồng. Ông đã dành gần như trọn cuộc đời để đọc, để học, suy ngẫm, ghi chép và phụng sự đất nước bằng ngòi bút và trí tuệ của mình. Nhắc đến Lê Quý Đôn, người ta thường nói đến một nhà bác học. Nhưng điều khiến thế giới tôn vinh ông không chỉ bởi khối lượng tri thức đồ sộ ông để lại mà còn là thái độ của ông đối với tri thức. Với ông, học không phải để hơn người, học càng không phải để thi cử, đỗ đạt, tìm kiếm công danh. Học là con đường để hiểu thiên nhiên, hiểu xã hội, hiểu con người và làm cho cuộc sống Nhân dân tốt hơn.

Chính vì thế, trong các trước tác của mình, Lê Quý Đôn không chỉ bàn chuyện kinh sử mà còn quan tâm đến mọi mặt đời sống xã hội và cốt yếu để phục vụ Nhân dân, như: nông nghiệp, địa lý, kinh tế, quân sự, giáo dục, phong tục, văn hóa... Hôm nay, đọc lại những điều Lê Quý Đôn từng viết, nhiều người vẫn ngạc nhiên khi thấy những lý luận, tư tưởng của ông vẫn còn nguyên giá trị đối với thời đại. Ông phê phán lối học chỉ biết thuộc lòng, ông đề cao việc học đi đôi với thực hành, coi trọng việc phát hiện và sử dụng nhân tài, nhấn mạnh vai trò của giáo dục đối với sự hưng thịnh của quốc gia. Đó đều là những vấn đề cốt lõi mà xã hội hiện đại vẫn đang tiếp tục tìm lời giải.

Chính khả năng vượt qua giới hạn của thời đại đã làm nên tầm vóc của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Một con người sống ở thế kỷ XVIII nhưng vẫn đối thoại được với thế kỷ XXI. Một học giả của Việt Nam nhưng những giá trị mà ông theo đuổi lại là khát vọng chung của nhân loại: học tập suốt đời, tôn trọng tri thức, đề cao văn hóa và hướng tới sự phát triển của con người. Nghị quyết vinh danh của UNESCO không chỉ là niềm vui riêng của quê hương hay của dân tộc Việt Nam, đó còn là lời khẳng định, ở bất cứ quốc gia nào tri thức chân chính luôn có khả năng vượt qua mọi ranh giới. Một dân tộc muốn bước tới tương lai bằng những bước vững chắc thì không có con đường nào bền vững hơn việc vun đắp văn hóa, tôn trọng hiền tài và không ngừng nuôi dưỡng khát vọng học tập. “Phi trí bất hưng” - tư tưởng cốt lõi mà Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn truyền tải sống mãi cùng thời đại.

Đối với Hưng Yên, vùng đất khoa bảng, văn hiến, nơi sản sinh và nuôi dưỡng những con người kiệt xuất, sự kiện vinh danh và kỷ niệm 300 năm ngày sinh của ông càng mang một ý nghĩa đặc biệt. Đây không chỉ là dịp tưởng nhớ một con người kiệt xuất mà còn là cơ hội để khơi dậy truyền thống hiếu học, hun đúc khát vọng sáng tạo và lan tỏa niềm tin vào sức mạnh của văn hóa, giáo dục trong hành trình phát triển. “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” - tư tưởng chủ đạo này đã và đang tiếp tục được Đảng, Nhà nước ta tiếp nối trong mỗi hành trình đổi mới, phát triển đất nước.

Tri ân Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ bằng những lễ kỷ niệm trang trọng hay các cuộc hội thảo quốc tế. Điều quan trọng, cần thiết và ý nghĩa hơn là chúng ta phải có trách nhiệm làm cho những di sản văn hóa ông để lại hồi sinh, tỏa sáng trong thời đại mới. Tư tưởng của ông trở thành hành động thực tế, lan tỏa trong mỗi ngôi trường, mỗi công sở, nhà máy, mỗi học sinh, cán bộ và từng người dân để không ngừng nhân lên khát vọng học tập, góp phần làm giàu gia tài tri thức cho bản thân, đem tri thức cống hiến cho công cuộc dựng xây quê hương, đất nước.

Ba trăm năm đã qua, từ một làng quê nghèo đến diễn đàn của Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa của Liên hợp quốc là hành trình của một trí tuệ Việt Nam bước ra thế giới bằng tri thức, nhân cách và khát vọng phụng sự đất nước. Đó cũng chính là di sản mà Lê Quý Đôn gửi gắm lại cho quê hương, đất nước, nhân loại, cần được tiếp tục lan tỏa, thắp lên khát vọng đổi mới, ngọn lửa sáng tạo, hành động thực tế, vì một Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Hưng Yên

https://baohungyen.vn/tu-tuong-danh-nhan-van-hoa-le-quy-don-truong-ton-cung-dan-toc-3197695.html

Nguồn trích dẫn: baohungyen.vn