Lễ hội chùa Keo mùa Thu năm 2026 được tổ chức với quy mô cấp tỉnh, diễn ra từ ngày 19 đến 24/10 tại Di tích quốc gia đặc biệt chùa Keo, xã Vũ Tiên. Trong 6 ngày diễn ra lễ hội, nhiều nghi thức, nghi lễ truyền thống được tổ chức trang trọng như lễ khai chỉ, lễ rước Đức Thánh, múa rối chầu Thánh… Cùng với đó, phần hội có nhiều hoạt động phong phú như du thuyền hát hội, giao lưu các câu lạc bộ chèo, thi cờ tướng, giải lân sư rồng... Sự kết hợp giữa các nghi lễ tín ngưỡng với những loại hình nghệ thuật, trò chơi dân gian không chỉ tạo không khí rộn ràng mà còn làm nổi bật chiều sâu văn hóa và sức sống của di sản được cộng đồng gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.

12 thánh tượng dùng để biểu diễn múa rối cạn chầu Thánh tại lễ hội chùa Keo mùa Thu.

Nhắc đến nghệ thuật múa rối, nhiều người thường nghĩ đến những phường rối nước rộn rã tiếng cười trên ao làng. Tuy nhiên, trong kho tàng nghệ thuật dân gian còn có một loại hình độc đáo gắn với tín ngưỡng thờ Thánh, đó là múa rối cạn chầu Thánh, còn gọi là múa rối Ổi Lỗi. Tại lễ hội chùa Keo mùa Thu, loại hình nghệ thuật này được các nghệ nhân phường rối cạn chùa Đại Bi (tỉnh Ninh Bình) trình diễn, mang đến cho người dân và du khách trải nghiệm khác biệt trong không gian di tích cổ kính, linh thiêng.

Các nghệ nhân biểu diễn múa rối cạn chầu Thánh tại lễ hội chùa Keo mùa Thu.

Điểm đặc biệt của múa rối cạn chầu Thánh là tính chất nghi lễ. Các nghệ nhân không đơn thuần biểu diễn phục vụ khán giả mà thực hành nghi thức múa dâng Thánh. Vì vậy, những nhân vật xuất hiện trong màn diễn được gọi bằng cái tên trang trọng là “thánh tượng”, thay vì “con rối” như cách gọi thông thường. Bộ thánh tượng gồm 12 tượng, chia thành 6 tượng lớn và 6 tượng nhỏ, khắc họa các tầng lớp, thành phần trong xã hội xưa như quan văn, quan võ, nông dân, thương nhân, trí thức. Không gian trình diễn được bố trí giản dị với tấm rèm che cách điệu. Phía sau rèm, các nghệ nhân điều khiển thánh tượng phối hợp nhịp nhàng với người hát và người sử dụng nhạc cụ, hướng về ban thờ. Những người tham gia điều khiển đều là nam giới, mặc áo the, khăn xếp chỉnh tề. Sự kết hợp giữa động tác điều khiển khéo léo, âm nhạc và lời ca tạo nên hình thức diễn xướng vừa giàu tính nghệ thuật, vừa thể hiện lòng thành kính đối với Đức Thánh.

Ông Nguyễn Tiến Dũng, Trùm trưởng Hội rối chùa Đại Bi cho biết: Trước khi biểu diễn, các nghệ nhân phải thực hiện nghi thức xin phép Đức Thánh. Trong khoảng 90 phút, hơn 20 nghệ nhân trình diễn hơn 20 điệu múa, kết hợp các làn điệu nhạc phụ họa và khoảng 32 bài ca dân gian. Các tiết mục gửi gắm ước vọng về đất nước thái bình, cuộc sống yên vui, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, múa rối cạn chầu Thánh còn lưu giữ những quan niệm đạo đức, chuẩn mực ứng xử của người xưa. Các tích trò đề cao đạo nghĩa vua tôi, tình cảm gia đình, tinh thần hiếu học và sự gắn bó trong cộng đồng làng xã. Qua hình thức diễn xướng sinh động, những bài học về đạo lý, lịch sử và nếp sống truyền thống được truyền tải đến công chúng. Chị Vũ Thị Phương, du khách đến từ tỉnh Ninh Bình, chia sẻ: Đây là lần đầu tiên tôi được xem trình diễn múa rối cạn chầu Thánh. Trong không gian linh thiêng, các điệu múa, lời ca nghe vừa lạ, vừa cuốn hút, độc đáo, rất hấp dẫn.

Nếu các nghi lễ mang đến chiều sâu văn hóa tâm linh thì những trò chơi dân gian góp phần tạo không khí giao lưu, gắn kết cộng đồng trong những ngày hội. Tại sân tam quan ngoại của Di tích quốc gia đặc biệt chùa Keo, giải cờ tướng thu hút các kỳ thủ và đông đảo người xem. Những ván cờ diễn ra trong sự tập trung, tính toán của người chơi; càng về cuối, không khí càng hồi hộp. Khán giả chăm chú theo dõi, cùng bàn luận về từng nước đi, tạo nên không khí hào hứng tại khu vực thi đấu.

Thi đấu cờ tướng tại lễ hội chùa Keo mùa Thu.

Theo ông Đặng Văn Triều, đại diện Ban tổ chức giải cờ tướng: Giải đấu thu hút 4 câu lạc bộ đến từ các xã: Vũ Thư, Tân Thuận, Vũ Tiên và phường Thái Bình tham gia tranh tài. Không chỉ là sân chơi giao lưu, rèn luyện trí tuệ, hoạt động còn góp phần duy trì thú chơi cờ truyền thống, tạo không gian sinh hoạt văn hóa chung giữa các địa phương. Qua những ván cờ, người chơi có dịp trao đổi kinh nghiệm, còn người xem được hòa mình vào không khí hội làng, góp phần tăng cường sự gắn kết giữa các thế hệ.

Cùng với cờ tướng, các màn trình diễn lân sư rồng, trống hội góp phần làm phong phú các hoạt động phần hội. Những động tác mạnh mẽ, uyển chuyển kết hợp với nhịp trống rộn ràng tạo không khí vui tươi, thu hút sự cổ vũ của người dân và du khách. Anh Ngô Thế Hiển, Trưởng đoàn nghệ thuật lân sư rồng - trống hội Châu Tâm Phong (phường Trần Hưng Đạo) cho biết: Đoàn duy trì luyện tập liên tục trong gần 20 ngày trước khi tham gia biểu diễn. Từng động tác, từ thế đứng tấn, cách vồ, di chuyển đến nhịp trống, đều được rèn luyện kỹ lưỡng; các bài tập thể lực cũng được chú trọng để bảo đảm sức bền. Tham gia lễ hội chùa Keo, đoàn phấn khởi khi giành giải Ba nội dung múa rồng 9 khúc. Với các thành viên, đây không chỉ là dịp giao lưu, cọ xát mà còn là cơ hội góp sức làm phong phú các hoạt động lễ hội, đưa nghệ thuật lân sư rồng đến gần hơn với công chúng.

Thi đấu lân sư rồng tại lễ hội chùa Keo mùa Thu.

Ông Nguyễn Mạnh Đoan, Phó Giám đốc Ban Quản lý di tích tỉnh cho biết: Việc duy trì các nghi thức truyền thống gắn với tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật trong lễ hội nhằm giúp người dân, du khách hiểu hơn về những nét đẹp văn hóa của cha ông, đồng thời nâng cao ý thức gìn giữ, phát huy giá trị di sản trong cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ. Qua hoạt động thực hành, trình diễn của các nghệ nhân và đội nghệ thuật, những giá trị truyền thống tiếp tục được trao truyền, góp phần giữ gìn bản sắc và sức sống của lễ hội chùa Keo.

Dương Miền – Hoàng Lanh

https://baohungyen.vn/doc-dao-cac-nghi-thuc-nghi-le-tro-choi-dan-gian-trong-le-hoi-chua-keo-mua-thu-3200218.html?fbclid=IwY2xjawVJq4JleHRuA2FlbQIxMABwZG9mAWJyaWQRMXJ6ZE84aWhwNUE4OHg3R2dzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeFqwhy5MCVb0KB3N3g2coZX-zcieJP0Mv28tXPwfv7wqFXjr5wX86NW-gJJw_aem_0nohnLqd2z0QkUXfjNRNYg

Nguồn trích dẫn: baohungyen.vn