Trong những ngày diễn ra Lễ hội Văn hóa dân gian Phố Hiến năm 2026, không gian cổ kính của Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến trở nên sống động hơn bao giờ hết. Lễ hội vừa là nơi hội tụ các giá trị văn hóa tâm linh, vừa tạo nên một điểm trình diễn rộng mở, nơi những di sản văn hóa phi vật thể ngàn năm được tái hiện, lan tỏa và hòa quyện trong nhịp sống đương đại.

Các thành viên CLB Trống quân Dạ Trạch (xã Triệu Việt Vương) biểu diễn hát trống quân tại lễ hội.

“Đánh thức” di sản giữa lòng phố cổ

Ngay bên Hồ Bán Nguyệt thơ mộng, nghệ thuật ca trù – loại hình nghệ thuật độc đáo được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp – được tái hiện trang trọng trong lễ hội.  Những đào nương, kép đàn của Câu lạc bộ (CLB) Ca trù Đào Đặng (phường Phố Hiến), với kỹ thuật luyến láy điêu luyện, trình diễn các thể cách kinh điển như: Hát dâng hương, xẩm huê tình, hát nói. Tiếng phách giòn giã hòa cùng tiếng đàn đáy trầm đục, gợi mở dấu ấn nghệ thuật xưa, tôn lên vẻ đẹp thanh tao của lối hát thơ truyền thống.

Anh Nguyễn Mạnh Tiến, du khách đến từ Ninh Bình đánh giá: Tôi đặc biệt ấn tượng với các tiết mục ca trù được trình diễn trong không gian di tích, tạo nên bầu không khí thưởng thức vừa trang nghiêm, vừa gần gũi. Qua mỗi tiết mục, tôi cảm nhận rõ sức sống của văn hóa truyền thống. Việc trực tiếp theo dõi các nghệ nhân biểu diễn cũng mang lại nhiều cảm xúc, giúp tôi hiểu thêm về vùng đất và con người Phố Hiến.

Tiết mục hát quan họ trên thuyền rồng tại Hồ Bán Nguyệt.

Cách đó không xa, âm hưởng rộn ràng của làn điệu trống quân Dạ Trạch lại mang đến một sắc thái khác biệt. Đây là loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016. Mang trong mình những câu hát về phong tục, địa danh, lịch sử, trống quân được xem như kho tư liệu dân gian quý báu, mang đậm hơi thở của đời sống nông nghiệp truyền thống. Điểm nhấn thu hút sự chú ý của du khách là chiếc trống đất (thổ cổ) – một nhạc cụ thô sơ được tạo từ hố đất nhỏ và dây mây, cho âm thanh trầm ấm, vang xa. Sự kết hợp giữa lối hát đối đáp linh hoạt và tiếng trống đất góp phần tạo nên sự hòa quyện âm thanh độc đáo, phản ánh khát vọng về sự bình an, sinh sôi của cư dân vùng ven sông Hồng.

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Xuyên, thành viên Câu lạc bộ (CLB) Trống quân Dạ Trạch cho biết: Tham gia biểu diễn tại lễ hội, tôi cảm thấy rất phấn khởi và tự hào khi được góp phần gìn giữ, giới thiệu nghệ thuật hát trống quân đến đông đảo người dân và du khách. Mỗi khi thấy các bạn trẻ hay du khách dừng chân, hào hứng tìm hiểu về lối hát đối đáp, nhịp trống, chúng tôi như được tiếp thêm động lực để bảo tồn di sản quý giá mà cha ông để lại.

Trình diễn nghệ thuật múa rối nước tại Hồ Bán Nguyệt.

Góp phần làm nên sắc màu sinh động của bản hòa ca di sản còn có sự tham gia của Phường rối nước Nguyên Xá (xã Đông Hưng), với những màn biểu diễn kỳ ảo dưới làn nước. Với bí quyết điều khiển quân rối bằng hệ thống dây phức tạp cùng sự phối hợp của dàn nhạc sống, các nghệ nhân đã tái hiện sinh động những điển tích cổ cũng như cảnh sinh hoạt đời thường của người nông dân Việt Nam.
Bên cạnh đó, trong khuôn khổ lễ hội còn giới thiệu nhiều loại hình diễn xướng truyền thống khác như hát giao duyên và trình diễn tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Các hoạt động được tổ chức trong không gian mở, tạo điều kiện để du khách trực tiếp quan sát, tìm hiểu và cảm nhận giá trị văn hóa đặc sắc. Đáng chú ý, nghi lễ hầu đồng, với sự kết hợp của âm nhạc chầu văn và trang phục rực rỡ, đã tái hiện sinh động đời sống tâm linh dân gian, góp phần làm nổi bật chiều sâu văn hóa tín ngưỡng của cộng đồng người Việt.

Không gian biểu diễn các tiết mục nghệ thuật thu hút đông đảo người dân, du khách đến xem, cổ vũ.

Gìn giữ và trao truyền “mạch nguồn” di sản

Sức hấp dẫn của các loại hình nghệ thuật tại Lễ hội Văn hóa dân gian Phố Hiến năm 2026 bắt nguồn từ giá trị bền vững của di sản, gắn liền với tâm huyết và sự gìn giữ bền bỉ của những “người giữ lửa” – các nghệ nhân dân gian. Họ là những người âm thầm bảo tồn, gìn giữ và trao truyền vốn quý cha ông qua nhiều thế hệ, từ những “ngọn lửa lớn” giàu kinh nghiệm đến lớp kế cận đầy nhiệt huyết, góp phần duy trì sức sống cho các loại hình nghệ thuật dân gian trong đời sống đương đại.  Tại mỗi điểm trình diễn, sự hiện diện song hành của các nghệ nhân cao tuổi và thế hệ trẻ cho thấy một dòng chảy văn hóa được trao truyền, tiếp nối.

Nghệ nhân Nhân dân Đỗ Thị Thanh Nhàn, Chủ nhiệm CLB Ca trù Đào Đặng (phường Phố Hiến) bày tỏ: CLB luôn duy trì việc sinh hoạt, luyện tập thường xuyên để gìn giữ và phát huy giá trị của nghệ thuật ca trù. Qua mỗi lần biểu diễn, chúng tôi mong muốn ngày càng có thêm nhiều bạn trẻ yêu thích, biết đến ca trù, để loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc này không chỉ là niềm tự hào của người dân Hưng Yên mà còn được gìn giữ, lan tỏa và vang xa theo mạch nguồn văn hóa dân tộc.

Đồng quan điểm đó, anh Nguyễn Văn Hẳn, Chủ nhiệm CLB Trống quân Dạ Trạch (xã Triệu Việt Vương), khẳng định: Việc đưa di sản vào chương trình lễ hội là giải pháp quảng bá hiệu quả. Hát trống quân chủ yếu dựa vào khả năng ứng tác nhanh, vì vậy, môi trường lễ hội với sự tương tác trực tiếp từ du khách tạo điều kiện thuận lợi để các nghệ nhân rèn luyện, phát huy kỹ năng, đồng thời góp phần gìn giữ và hạn chế nguy cơ mai một của loại hình nghệ thuật truyền thống này.

Sự hòa quyện giữa các loại hình nghệ thuật truyền thống tại Lễ hội Văn hóa dân gian Phố Hiến năm 2026 đã tạo nên một sức hút đặc biệt. Những tiếng phách, tiếng đàn, điệu hát không chỉ là ký ức của quá khứ mà đang thực sự trở thành mạch nguồn sống động, chảy trôi trong dòng chảy hiện đại, khẳng định giá trị bền vững của những tinh hoa văn hóa trên mảnh đất Hưng Yên.

Dương Miền – Vân Anh

https://baohungyen.vn/suc-song-nghe-thuat-dan-gian-tai-le-hoi-van-hoa-dan-gian-pho-hien-nam-2026-3194464.html

Nguồn trích dẫn: baohungyen.vn