Gà Đông Tảo: "Báu vật" tiến Vua đến di sản hôm nay

 Chia sẻ

Theo lời các bậc cao niên, giống gà Đông Tảo xuất hiện cách đây vài trăm năm, từng được chọn làm lễ vật tiến Vua trong những dịp trọng đại. Trong mâm cỗ cung đình, gà Đông Tảo không chỉ là món ăn quý mà còn biểu trưng cho sự trân trọng, đủ đầy của vùng đất Phố Hiến xưa.

Đây là giống gà đặc hữu, quý hiếm của Việt Nam, thuộc danh sách gia cầm được bảo tồn nguồn gen. Gà Đông Tảo có ngoại hình khác biệt rõ rệt so với các giống gà thông thường. Nổi bật nhất là cặp chân to, thô, nặng từ 0,8–1,2kg; các ngón chân mập, ngắn. Khi trưởng thành, gà trống có thể nặng trên 5,5kg, gà mái trên 4kg. Những con có đôi chân to, sần sùi, cân đối được xem là quý hiếm và có giá trị cao.

Không chỉ gây ấn tượng bởi ngoại hình, gà Đông Tảo còn nổi tiếng bởi chất lượng thịt thơm ngon. Là giống gà nuôi cổ truyền, khó tính, không ưa nuôi nhốt, quen vận động nên chuồng trại phải rộng rãi. Nhờ vậy, thịt có màu đỏ tươi, săn chắc, ít mỡ, vị ngọt tự nhiên, không bở, không nhạt. Từ một con gà có thể chế biến nhiều món trong mâm cỗ, góp phần làm phong phú bản sắc ẩm thực của vùng đất và con người Hưng Yên. Bởi thế, gà Đông Tảo thường xuất hiện trong những dịp lễ trọng hoặc trở thành món quà biếu sang trọng.

Cũng như nhiều giống vật nuôi bản địa khác, gà Đông Tảo từng có thời điểm đứng trước nguy cơ mai một. Chiến tranh, dịch bệnh và sự lai tạp giống khiến số lượng gà thuần chủng suy giảm nghiêm trọng. Có lúc, giống gà quý này chỉ còn tồn tại lẻ tẻ trong vài hộ gia đình. Trước đây, hầu như nhà nào ở Đông Tảo cũng nuôi gà, nhưng mỗi hộ chỉ vài chục con, chủ yếu phục vụ sinh hoạt và cúng lễ.

Nhận rõ giá trị văn hóa và kinh tế của giống gà đặc hữu, tỉnh Hưng Yên đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ bảo tồn và phát triển nguồn gen. Trong đó, đề tài “Nghiên cứu, ứng dụng kỹ thuật thụ tinh nhân tạo cho gà Đông Tảo và Đông Tảo lai” được triển khai thành công, mở ra hướng đi mới cho người chăn nuôi. Công nghệ này giúp nhân rộng đàn gà thuần chủng, nâng cao hiệu quả sản xuất; tỷ lệ ấp nở đạt trên 90%, hiệu quả kinh tế tăng hơn 30%, đồng thời giảm nguy cơ cận huyết – yếu tố then chốt để hồi sinh và gìn giữ nguồn gen quý.

Hiện xã Hoàn Long có hơn 2.000 hộ chăn nuôi với tổng đàn gần 19 vạn con. Với người dân nơi đây, gà Đông Tảo không chỉ là sinh kế mà còn là “báu vật” của làng quê.

Cùng với tái cơ cấu ngành nông nghiệp, những nỗ lực trong bảo tồn nguồn gen, giống gà quý hiếm, nghề nuôi gà Đông Tảo ở Hưng Yên giờ đây đã chuyển mạnh sang hướng hàng hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật và liên kết chuỗi giá trị. Trong đó, Hợp tác xã Chăn nuôi và Kinh doanh gà Đông Tảo hiện có 17 thành viên, tổng diện tích khoảng 8.000m², tổng đàn hơn 1 vạn con. Mỗi năm, HTX cung cấp hàng nghìn con gà thịt, gà giống và gà biếu cao cấp, doanh thu đạt 5 - 6 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 40%.

Anh Giang Mạnh Hiếu là một trong những hộ chăn nuôi gà Đông Tảo quy mô lớn, bài bản nhất xã Hoàn Long. Trên diện tích hơn 2.000m², anh xây dựng 5 khu chuồng khép kín, tổng đàn khoảng 1 vạn con, trong đó 3.000 con gà mái sinh sản. Nhờ làm chủ kỹ thuật thụ tinh nhân tạo, mỗi tháng trang trại xuất bán khoảng 1,5 vạn con gà giống, góp phần nhân rộng nguồn gen thuần chủng.

Giá gà Đông Tảo thuần chủng hiện nay dao động phổ biến từ 400.000 – 600.000 đồng/kg đối với gà thương phẩm, và có thể lên tới vài triệu đồng một con với các loại chân “khủng” hoặc làm giống. Gà giống 1 tháng tuổi có giá khoảng 250.000 – 300.000 đồng/con, trong khi gà lai có giá thấp hơn, khoảng 150.000 – 350.000 đồng/kg. Chân gà đặc sản có giá từ 360.000 - 1.500.000 đồng/kg.

Không dừng lại ở chăn nuôi, người dân Hoàn Long còn đẩy mạnh chế biến sâu, nâng cao giá trị và nâng tầm thương hiệu của gà Đông Tảo. Các sản phẩm từ gà Đông Tảo như: giò gà, chả sụn, gà ủ muối, kê gà… đã ra đời, nhiều sản phẩm đạt OCOP 3 sao tạo ra sự lựa chọn cho khách hàng.

Theo đồng chí Đặng Xuân Lương, Bí thư Đảng ủy xã Hoàn Long: Gà Đông Tảo được xác định là sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, có giá trị kinh tế và văn hóa nổi bật của địa phương. Xã đang tập trung hỗ trợ người chăn nuôi ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuẩn hóa quy trình sản xuất, đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước xây dựng và củng cố thương hiệu, hướng tới thị trường trong nước và quốc tế.

Từ giống gà quý của một làng cổ đến thương hiệu nông sản đặc trưng, gà Đông Tảo mang trong mình hồn cốt văn hóa, tri thức dân gian và khát vọng vươn xa của người dân Hưng Yên.

Năm 2015, Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu tập thể “gà Đông Tảo”. Đặc biệt, ngày 10/6/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định đưa tri thức dân gian nuôi và chế biến gà Đông Tảo vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự ghi nhận ấy không chỉ khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của sản vật địa phương mà còn mở ra cơ hội mới để bảo tồn và phát huy nguồn gen quý trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường.

Trong những khu vườn rộng ở xã Hoàn Long, đàn gà Đông Tảo vẫn sải bước chậm rãi, đôi chân to, thô, xù xì in dấu trên nền đất. Người làng quen gọi đó là đôi chân “voi” - dấu hiệu nhận diện không thể trộn lẫn của giống gà tiến Vua. Giữa nhịp sống hiện đại, bước chân chậm rãi ấy vẫn bền bỉ tiến về phía trước, mang theo hồn đất, hồn người Hoàn Long. Mỗi dịp Tết đến, xuân về, trong mâm cỗ sum vầy, người ta lại nhắc đến một đặc sản tiến Vua – niềm tự hào của đất và người Hưng Yên.

Từ mâm cỗ cung đình xưa đến các sàn thương mại điện tử hôm nay, hành trình của gà Đông Tảo là câu chuyện về sự thích nghi và bản lĩnh vươn lên. Đó không chỉ là câu chuyện của một giống gà quý, mà còn là biểu tượng cho sức sống bền bỉ của văn hóa làng quê Hưng Yên trong dòng chảy đổi mới.

https://baohungyen.vn/ga-dong-tao-bau-vat-tien-vua-den-di-san-hom-nay-3191593.html

Nguồn trích dẫn: baohungyen.vn